Tajfunowe Top 10 – Japonia 1 listopada 2018 – Opublikowane w: Japonia

Od czego zacząć przygodę z japońską literaturą? Pytanie to może przytłoczyć zarówno tych, którzy mających już za sobą kilka książek japońskich autorów, jak i tych nie potrafiących się zdecydować, którą wybrać jako tę „pierwszą”.

Trudno jest wskazać dziesięć ulubionych tytułów – zależy to one od nastroju, od czytelniczego doświadczenia, od tłumaczenia. Dlatego nasza tajfunowa lista jest raczej wskazówką, jak odkrywać japońską literaturę na własnych zasadach. Znajdziecie tutaj zarówno świeże bestsellery (np. totalnie fantastyczne Convenience Store Woman Sayaki Muraty, które otrzymało prestiżową Nagrodę Akutagawy), jak także słynne powieści, takie jak Kokoro Sōsekiego Natsume (znane w Polsce jako Sedno rzeczy) czy Snow Country (po polsku: Kraina śniegu) Yasunari Kawabaty. Poniższy wykaz to mieszanka tematyki współczesnej i historycznej, rodzinnych sag i magicznego realizmu.

Obiecujemy, że każdy i każda z Was znajdzie tutaj coś dla siebie, i mamy nadzieję, że lista ta pomoże w odkrywaniu tego zakątka japońskiej literatury, który jest najbliższy Waszemu sercu.

Woman in the Dunes, Kōbō Abe

Dla wielu ta powieść to metafora życia jako pułapki. Entomolog poszukujący na wydmach nowego typu żuka zostaje zmuszony spędzić noc w domku skleconym w wykopanym w wydmach dole. Mieszkająca tam młoda kobieta spędza większość czasu na zbieraniu piachu do wiader, które wyciągane są później przez mieszkańców pobliskiej wsi. Rano mężczyzna stwierdza ze zgrozą, że drabina, którą dostał się na dół, zniknęła, a on sam jest uwięziony w dole z piachu. Próby wydostania spełzają na niczym, a w każdą szczelinę ciągle wdziera się coraz więcej piachu… Abe zadaje pytania o sens egzystencji, stosunek do rzeczywistości i naszej roli w społeczeństwie. Hipnotyzująca, mistrzowsko napisana powieść.

Snow country, Yasunari Kawabata

W klimat powieści wprowadza nas już pierwsze zdanie: „Z długiego tunelu przecinającego granicę dwu okręgów wjechało się w krainę śniegu”. Tło jednej z najsłynniejszych japońskich powieści stanowi zimowy pejzaż pokrytych śniegiem gór, lecz serce akcji stanowi życie uczuciowe głównych bohaterów. Pełna nostalgii i melancholii opowieść o pasji i pożądaniu, ale też o nietrwałości uczuć, przemijaniu i konieczności godzenia się z odejściem. Poetycki język Kawabaty skłania do skupienia się, by nie uronić ani jednego słowa. Warto tę powieść przeczytać choćby dla samych opisów przyrody, uznawanych przez wielu za jedne z najlepszych w kanonie literatury japońskiej. Kawabata za Krainę śniegu dostał w 1968 r. literackiego Nobla.

Norwegian Wood, Haruki Murakami

Jedna z najsłynniejszych powieści Murakamiego opowiada o trójkącie miłosnym, w którego centrum stoi Tōru – chłopak-everyman niemogący wybrać między radosną Midori a mającą poważne problemy psychiczne Naoko. Brakuje tu typowego dla Murakamiego realizmu magicznego, jest za to śmierć i odkrywanie ciemnych stron życia. Bohater zmuszony jest dorosnąć zbyt wcześnie, a piętno tego rzuca cień na wszystko, co robi. Niewypowiedziany żal i żałoba, której nigdy nie przeszło się do końca, stanowią motyw przewodni tej książki, wciąż cieszącej się niesłabnącą popularnością na całym świecie.

Kokoro, Sōseki Natsume

Bardzo klasyczna w stylu i wymowie, znakomita powieść o przyjaźni młodego mężczyzny, zmagającego się z licznymi rozterkami natury emocjonalej i etycznej, i starszego mistrza nazywanego nauczycielem (sensei). Sensei odkrywa przed przyjacielem sekret z przeszłości, który stawia go w nowym, niezbyt korzystnym świetle. Jest tu mowa o samotności i odrzuceniu, głębokim poczuciu winy – motywach przewijających się przez całą XX-wieczną literaturę japońską. To jedna z klasycznych powieści wzmagających w czytelnikach nostalgię za Japonią, która już nie wróci.

The Territory of Light, Yūko Tsushima

Przepiękna, subtelna powieść o rozterkach młodej matki próbującej radzić sobie z wychowaniem córki, rozwodem, pracą zawodową i samotnością w dużym mieście. Bohaterka jest wrażliwą kobietą zmagającą się z codziennością i wypełnieniem ról, które narzuciło jej społeczeństwo, i pomału się w tym gubi. Nie jest idealną żoną, matką ani pracownicą, ale otoczenie wymaga od niej perfekcji. Mimo że powieść napisana została w 1986 r., wiele kobiet także dzisiaj odnajdzie w bohaterce siebie i swoje znajome. Tsushima jest córką Osamu Dazaia, który popełnił samobójstwo, gdy ta miała rok – samotni rodzice i sieroty to główne tematy jej twórczości, a The Territory of Light to jedna z jej perełek.

Convenience Store Woman, Sayaka Murata

Wyróżniona Nagrodą Akutagawy dziesiąta książka Muraty od wielu miesięcy jest bestsellerem w Japonii i za granicą. To opowieść o 36-letniej kobiecie – niezamężnej i bezdzietnej – która dzięki mało ambitnej pracy w konbini paradoksalnie zyskuje sens życia. Nie pasuje to do roli, jaką społeczeństwo japońskie narzuca obywatelom, zwłaszcza kobietom. Na przykładzie głównej bohaterki Murata mówi o niskiej tolerancji wobec modeli życia innych od przyjętych, presji społecznej, wykluczeniu oraz poczuciu apatii (także tej seksualnej). Przejmująca powieść o tym, jak trudno zadowolić innych, gdy chce się żyć zwyczajnie, po swojemu.

The Makioka Sisters, Jun’ichirō Tanizaki

Genialna opowieść o czterech siostrach jest niejako odpowiednikiem włoskiego Gepardadi Lampedusy. Upadek rodu Makioka, idealizacja przeszłości i nieustanna niezgoda na zmieniające się czasy zostały podkreślone przez kurczowe trzymanie się rytuałów i zwyczajów praktykowanych w rodzinie od pokoleń. Tanizaki pięknie zarysował następujące po sobie pory roku, jak również uwypuklił różnice między regionami Kansai i Kantō, dzięki czemu powieść jest osadzona w konkretnej epoce – latach 1930. (gdy Japonia ulegała silnej modernizacji, ale także – radykalizacji), ale zarazem ma charakter uniwersalny.

Masks, Fumiko Enchi

Zainspirowana Opowieścią o Genji Enchi napisała książkę pełną pasji, namiętnych uczuć, pożądania i intryg, osadzoną w połowie XX w. Motyw masek zapożyczony został z teatru – każdy z bohaterów metaforycznie przywdziewa jedną z nich, odgrywając przypisaną mu przez autorkę rolę. Ta niewielka objętościowo powieść stanowi świetne studium mechanizmów manipulacji, zarówno od strony manipulatora, jak i ofiary, oraz jest świetnym wprowadzeniem w japońską kulturę.

Confessions of a mask, Yukio Mishima

Bohaterem Confessions of a mask jest młody homoseksualista, który bezskutecznie próbuje znaleźć dla siebie miejsce w społeczeństwie. Owładnięty jest idealną wizją męskiego ciała i męskości, lecz usiłuje wtopić się w tłum i nie wyróżniać, ze wszystkich sił zagłuszając swoje prawdziwe pragnienia. Mishima przelał na karty powieści własne lęki, niepokoje i fascynacje, prezentując bohatera w na poły autobiograficznej odsłonie. Ta powieść o dorastaniu, napisana tuż po wojnie, stanowi poniekąd przeciwwagę dla powieści Dazaia i innych autorów tworzących w tym okresie. Mimo że tematyka roli jednostki w społeczeństwie jest podobna, jej sposób przedstawienia bardzo się różni od np. Zatracenia.

Zatracenie, Osamu Dazai

Wydane tuż po wojnie Zatracenie wprowadziło do literatury japońskiej postać antybohatera – młodego mężczyznę zatracającego się w nałogach, traktującego kobiety przedmiotowo, niemogącego porozumieć się z innymi na płaszczyźnie emocjonalnej, przez co coraz bardziej odseparowującego się od społeczeństwa. Uważa się powszechnie, że Dazai, autor mający poważne problemy psychiczne, wplótł w powieść wątki autobiograficzne. Mimo że książka osadzona jest w konkretnym okresie historycznym, jej wymowa jest uniwersalna i wciąż porusza rzesze nowych pokoleń czytelników.

« Nominacje do Nagród Akutagawy i Naoki