Książka na ekranie: Eileen Chang 17 lutego 2019 – Opublikowane w: Chiny, Książka na ekranie

Eileen Chang, jedna z najważniejszych autorek literatury chińskiej pierwszej połowy XX wieku, była niezwykle przywiązana do rodzinnego Szanghaju. Aktywnie uczestniczyła w życiu kulturalnym, a przyjaźniąc się z literatami, muzykami, reżyserami, gwiazdami filmowymi, stała się również częścią środowiska filmowego w Szanghaju – pierwszego i głównego centrum rozwoju kina w republikańskich Chinach (1911-1949). Chang w swojej twórczości z niezwykłą wrażliwością uchwyciła codzienność mieszkańców miasta: chwilowe romantyczne oczarowanie nieznajomym pasażerem popołudniowego tramwaju, odpływanie w myślach ku wspomnieniom z przeszłości podczas godzinnej bezczynności na fotelu fryzjerskim czy momenty zwątpienia w miłość.

Jej twórczość doczekała się wielu ekranizacji i jest nieustającą inspiracją dla kolejnych pokoleń filmowców z Hongkongu, Tajwanu i Chin. Styl Eileen Chang oddziałuje na wyobraźnię – autorka w niepowtarzalny sposób opisuje atmosferę, detale, przestrzeń i przeżycia wewnętrzne bohaterów, a świat przedstawiony w jej powieściach i opowiadaniach jest niemal namacalny. Jej sposób snucia opowieści odznacza się wielością perspektyw, a dialogi płyną z niezwykłą lekkością, więc jej powieści i opowiadania stanowią wręcz idealny materiał na film.

Chang uwielbiała kino i sama napisała wiele scenariuszy. Pod koniec lat 40., przed przejęciem władzy przez Komunistyczną Partię Chin, współpracowała z reżyserem Sangiem Hu przy produkcji trzech powojennych filmów chińskich: Unending Love (1947, 不了情), Long Live the Missis (1947, 太太萬歲) i Miserable at Middle Age (1949, 哀樂中年). Po przeprowadzce do Hongkongu napisała scenariusze do kultowych produkcji studia Cathay, które specjalizowało się w dramatach, zwłaszcza tych rozgrywających się w środowisku klasy średniej. W filmach na podstawie scenariuszy Eileen Chang występowały największe gwiazdy hongkońskiego kina lat 50. i 60. m.in. Linda Lin Dai (The Battle of Love, 情場如戰場, 1957, reż. Feng Yue) czy Grace Chang (The June Bride, 六月新娘, 1960, reż. Huang Tang). Jenakże wiele ze scenariuszy filmowych autorstwa Eileen Chang nadal czeka na przeniesienie na ekran.

Tang Wei w filmie Ostrożnie, pożądanie (2007, reż. Ang Lee)

Ostrożnie, pożądanie

Twórczość Eileen Chang została na nowo odkryta na przełomie XX i XXI wieku, właśnie za sprawą niezwykle popularnych ekranizacji jej książek i opowiadań, na czele z Ostrożnie, pożądanie (2007) w reżyserii Anga Lee. Międzynarodowy sukces filmu sprawił, że wiele osób poznało sylwetkę pisarki i zafascynowało się jej twórczością, choć opowiadanie, na kanwie którego powstał film, trudno uznać za reprezentacyjne, a wręcz poprzez zaznaczony wątek polityczny wyraźnie odcina się od pozostałych tekstów autorki, zazwyczaj chłodno odnoszącej się do wszelkiej ideologii władzy.

Film zrealizowany przez zdobywcę Oscara Anga Lee w kilku kwestiach odbiega od opowiadania. W tekście Eileen Chang nie spotkamy się z tak bezpośrednio ukazanymi scenami erotycznymi pomiędzy bohaterami, autorka stroni również od sentymentalizmu, którego filmowi Anga Lee nie brakuje. Wszystko to sprawia, że Ostrożnie, pożądanie jest pierwszą produkcją na podstawie prozy Eileen Chang, w którym pozycja reżysera zdominowała przejmujący autorytet pióra autorki. Film wyróżnia się dbałością odtworzenie realiów epoki, zapadającą w pamięć ścieżką dźwiękową autorstwa Alexandre Desplata, a przede wszystkim świetnie dobraną obsadą aktorską. Idąc za radą reżysera, ikoniczny aktor hongkoński Tony Leung Chiu Wai wzorował swoją kreację na sylwetkach hollywoodzkich gwiazd kina – Marlonie Brando, Humphrey’u Bogarcie i Richardzie Burtonie – tym samym tworząc na ekranie rzadko spotykany w Chinach obraz męskości, która charakteryzuje się powagą, determinacją, ale i nieobliczalnością, wewnętrznym rozchwianiem. W poszukiwaniu odtwórczyni głównej roli Ang Lee przesłuchał podobno 10000 aktorek, aż wreszcie znalazł Tang Wei. Ostrożnie, pożądanie zapoczątkowało jej karierę w świecie filmowym i dziś jest ona uznawana za jedną z najbardziej charyzmatycznych aktorek kina chińskiego.

Cora Miao i Chow Yun-fat w filmie Love in a Fallen City (1984, reż. Ann Hui)

Love in a Fallen City

Rosnące zainteresowanie jej twórczością zawdzięczamy także filmom zrealizowanym przez legendarną hongkońską reżyserkę, Ann Hui. Hui była absolwentką wydziału literatury porównawczej na Uniwersytecie Hongkongu – tej samej uczelni, gdzie studiowała Eileen Chang – i od początku kariery była zafascynowana twórczością i sylwetką pisarki. Czuła się z nią związana dzięki wspólnym doświadczeniom nieustannej migracji, które ukształtowały płynną tożsamość obu twórczyń.

Opowiadanie Love in a Fallen City (傾城之戀) to pierwszy tekst Eileen Chang, na kanwie którego powstał w 1984 roku film. Hui starannie odtwarza realia życia wyższej klasy w Szanghaju i Hongkongu lat 40., zarysowując akcję na tle japońskiej okupacji, skomplikowanych relacji rodzinnych konfliktu pomiędzy tradycją i nowoczesnością. Szczere uczucia między mężczyzną a kobietą są zawsze narażone na wiele prób z powodu braku zaufania czy oczekiwaniami związanymi z instytucją małżeństwa, która do dziś przez wielu postrzegana jest raczej jako swego rodzaju kontrakt handlowy i zabezpieczenie finansowe na przyszłość.

Ann Hui wybrała do odtworzenia głównych ról parę niezwykle charyzmatycznych aktorów. Pełna powagi i dumy, a zarazem wewnętrznego niepokoju kreacja Cory Miao jako młodej rozwódki Bai Liu-Su idealnie oddaje charakter postaci opisanej przez Eileen Chang. Partneruje jej Chow Yun-fat znany z Lepszego jutra (1986) Johna Woo i ikonicznych hongkońskich filmów akcji, który pokazuje inne oblicze w roli Fan Liu-yuan – czarującego, a zarazem zdeterminowanego bogatego biznesmena pochodzącego z diaspory chińskiej w Malezji. Ann Hui idealnie oddaje skrajnie romantyczną atmosferę miłości odradzającej się z gruzów miasta.

Jacklyn Wu i Anita Mui w filmie Eighteen Springs (1997, reż. Ann Hui)

Half a Lifelong Romance

W 1997 roku reżyserka ukończyła film Eighteen Springs na podstawie debiutanckiej powieści Eileen Chang zatytułowanej Half a Lifelong Romance (半生緣). Historia nieszczęśliwej miłości między Shen Shijunem, młodym inżynierem z zamożnej rodziny, i Gu Manzhen, pracującą w fabryce dziewczyną z niższej klasy średniej, jest głęboko zakorzeniona w realiach Chin pierwszej połowy XX wieku. Trudno opowiedzieć historię o mezaliansie bez taniego melodramatyzmu, jednak zarówno Eileen Chang, jak i Ann Hui udaje się zrzucić ciężar stereotypów i klisz na rzecz prawdziwie poruszającego i wstrząsającego obrazu nierówności klasowych, stygmatyzacji kobiet pracujących, przemocy domowej, rodzinnych ambicji, z którymi mierzą się zakochani.

Ann Hui podkreśla klaustrofobiczną atmosferę, w której żyją bohaterowie – reżyserka realizuje większość scen w zamkniętej przestrzeni domu, z dbałością odtwarzając detale wystroju wnętrz mieszkań klasy wyższej i średniej w Szanghaju i Nankinie przełomu lat 30. i 40. Eighteen Springs przypomina produkcję teatru telewizji. Film wiernie bazuje na tekście oryginalnym – najważniejsze pozostają dialogi i kreacje autorskie, które głęboko wprowadzają widza w świat prozy Eileen Chang za sprawą wyraźnie zarysowanego tła społecznego epoki i rozterek bohaterów, tak świetnie ujętych przez autorkę w monologach wewnętrznych postaci.

Winston Chao i Joan Chen w filmie Red Rose, White Rose (1994, reż. Stanley Kwan)

Red Rose, White Rose

Oprócz Ann Hui, hongkoński reżyser Stanley Kwan również upodobał sobie twórczość Eileen Chang. Jego filmy są bardzo bliskie duchowi jej prozy, ponieważ głównymi tematami twórczości Kwana, jak i Chang jest motyw tęsknoty za przeszłością, utraconej miłości, oczarowania przestrzenią Szanghaju i Hongkongu lat 40. oraz życiem kulturalnym tej epoki – dancingami, kinem, kawiarniami. W 1994 roku Stanley Kwan zekranizował opowiadanie Red Rose, White Rose (紅玫瑰與白玫瑰), w którym Eileen Chang opowiada o życiu uczuciowym mężczyzny z szanowanej rodziny. Niezaspokojony emocjonalnie główny bohater rozpoczyna romans z żoną przyjaciela, jednak wewnętrzna siła i pewność siebie kochanki zdecydowanie go przerasta. Ucieczka w zaaranżowane małżeństwo z bogatą i naiwną dziewczyną wydaje się mężczyźnie bezpieczniejszym wyborem, lecz wkrótce przekonuje się on, że brak wrażeń wywołuje w nim nieopanowany gniew i frustrację. Odtwórca głównej roli, Winston Chao, wygrywa sadystyczne upodobania, słabość charakteru i niezdecydowanie głównego bohatera, tworząc jeden z najbardziej niepokojących portretów chińskiej męskości.

Leon Lai i Jacklyn Wu w filmie Eighteen Springs (1997, reż. Ann Hui)

Eileen Chang dzisiaj

Od premiery Ostrożnie, pożądanie w 2007 roku minęło ponad dziesięć lat, ale do tej pory nie ma informacji o planach kolejnych ekranizacji twórczości Eileen Chang. Gdy sięga się po jej prozę, niezmiennie zaskakuje fakt, jak bardzo jej spostrzeżenia i przemyślenia na temat rzeczywistości i relacji międzyludzkich są nadal aktualne. Życie Eileen Chang było pełne tragicznych wydarzeń i trudnych doświadczeń. Pisząc podczas największego chaosu wojennego i zawieruchy politycznej XX wieku, Eileen Chang znajdowała pocieszenie w literaturze. Dzisiaj, gdy my sami stajemy w obliczu niespokojnych czasów, jej słowa są nam potrzebne jak nigdy wcześniej, zarówno na papierze, jak i na ekranie.

« Kocim tropem przez literaturę japońską
Dzień mangi: Tezuka, Mizuki, Taniguchi »