Miesiąc Historii Kobiet: Can Xue

Can Xue (残雪) – jedna z najwybitniejszych współczesnych chińskich autorek, która udowodniła, że literatura piękna najwyższych lotów nie jest wyłącznie domeną mężczyzn. W przeciwieństwie do znanych na Zachodzie pisarek, takich jak Zhang Ailing (Eileen Chang) czy Li Yiyun, które wyemigrowały do Stanów Zjednoczonych, Can Xue nigdy nie opuściła Chin.

Urodziła się  w 1953 r. w Changshi, stolicy prowincji Hunan, jako Deng Xiaohua (邓小华). Rodzice Can Xue i jej piątki rodzeństwa byli intelektualistami, co w tamtych czasach równało się przynależeniu do „prawicowców” i skutkowało prześladowaniami ze strony komunistów. W rezultacie Can Xue musiała zakończyć swą edukację na szkole podstawowej i rozpocząć pracę w fabryce metalu oraz jako kierowca.

Karierę pisarską rozpoczęła dopiero na początku lat ’80. Wtedy to przybrała pseudonim artystyczny Can Xue, w którym pierwszy znak zawiera takie znaczenia jak: pozostały, niekompletny, skrzywdzony; drugi zaś oznacza „śnieg”. Interpretowany na wiele sposobów, bez wątpienia nawiązuje do traumatycznych doświadczeń młodości autorki, które odcisnęły piętno na jej dorosłym życiu i znalazły wyraz w całej jej twórczości.

Otwarta krytyka krwawej przeszłości Chin pozwala zliczyć jej twórczość do nurtu literatury „ran i blizn” (shanghen wenxue 伤痕文学), jednak to wyjątkowo awangardowy, oryginalny styl zapewnił jej uznanie i wejście w poczet najwybitniejszych chińskich pisarzy. Posługując się pseudonimem artystycznym zdołała przez jakiś czas „ukryć swą płeć”, co w przeciwnym wypadku z pewnością uniemożliwiłoby jej osiągnięcie sukcesu literackiego. Gdy „odkryto” jej tożsamość, autorka jeszcze długo zmagała się z falą krytyki, nie tylko z uwagi niekonwencjonalny charakter pisanych tekstów, ale przede wszystkim za samo bycie kobietą, która śmie wyrażać swoje zdanie i to w tak krytyczny sposób. Niektórzy nawet głosili, że jest obłąkana.

Na literacki dorobek Can Xue składają się głównie krótkie formy. Ich treść nawiązuje w głównej mierze do dramatycznych wydarzeń związanych z Ruchem Antyprawicowym oraz Wielką Rewolucją Kulturalną. W przeciwieństwie do większości twórców literatury rozliczeniowej, Can Xue nie portretuje ich w sposób bezpośredni, lecz wykorzystuje szeroką paletę surrealistycznych metafor, przypominających sceny z sennego koszmaru. Autorka opisuje rzeczywistość jakiej była świadkiem z punktu widzenia osoby, u której zadziałał umożliwiający przetrwanie mechanizm wyparcia, jednak to przed czym nie da się uciec to przechowywane w podświadomości, zniekształcone obrazy. Dzięki temu jest to literatura na wskroś osobista, a jednocześnie przedstawiająca cierpienia milionów.

Oniryczny styl oraz liczne eksperymenty narracyjne, dzięki którym świat przedstawiony w jej dziełach wydaje się nieustannie rozmywać i rozpadać, w dużej mierze wynika z inspiracji twórczością Franza Kafki i Jorge Luisa Borgesa (którą, jako krytyczka literacka, badała autorka).

Jest autorką ponad dziesięciu powieści (najsłynniejsze to Frontier oraz Love in the New Millenium), kilkudziesięciu opowiadań i licznych esejów.

W zbiorze Kamień w lustrze: antologia literatury chińskiej XX i XXI wieku znajdują się dwa opowiadania Can Xue Chatka na górze oraz Pył, które polecam Waszej uwadze, w szczególności dlatego, że to właśnie dzięki noweli Chatka na górze autorka zyskała sławę i zaszczytne miejsce w gronie chińskiej awangardy literackiej.

Łukasz Mrugała

Łukasz Mrugała

Sinolog specjalizujący się w zagadnieniach tradycyjnej kultury Chin, w szczególności takich jej dziedzin jak: wierzenia ludowe, starożytna filozofia, tradycyjna chińska medycyna i sztuki walki. Pasjonat chińskiej literatury pięknej oraz kinematografii. Początkujący tłumacz chińskiej literatury.

Zobacz inne wpisy:

Add a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *