Tajfunowe Top 10 – Chiny

Przedstawiam Wam mój subiektywny Top 10 chińskiej literatury pięknej, od której warto rozpocząć jej zgłębianie. A warto!

Znajdziecie tu dwa zbiory opowiadań oraz osiem powieści wybitnych chińskich pisarzy, które pozwolą nie tylko poznać ich twórczość, ale także (przynajmniej mam taką nadzieję) rozsmakować się w niej. Z wyjątkiem jednego dzieła klasycznego  – The Romance of The Three Kingdoms (również jedynego w przekładzie na język angielski), reszta tekstów to przykłady literatury współczesnej, którą możemy czytać po polsku.

Starałem się wybrać tytuły poruszające odmienną tematykę i reprezentujące jak największą różnorodność gatunków i nurtów, dlatego mam nadzieję, że każdy znajdzie coś dla siebie. W przeciwieństwie do słynnej listy przebojów 30 ton, kolejność jest tutaj przypadkowa. Wszystkich, którzy podejmą się wyzwania i przeczytają wszystkie wymienione pozycje, zachęcam do stworzenia własnego rankingu – dajcie mi znać w wiadomościach i komentarzach, które lektury wzbudziły w Was najwięcej zachwytów.

Kamień w lustrze: antologia literatury chińskiej XX i XXI wieku, red. Lidia Kasarełło

Mimo wysokiego poziomu artystycznego, literatura chińska, a w szczególności poezja i dramat, jest mało znana polskiemu czytelnikowi, dlatego uważam, że antologia Kamień w lustrze stanowi idealny punkt wyjścia dla osób, które pragną to zmienić.

Znajdziemy w niej dzieła najznamienitszych chińskich pisarzy (m.in. Shen Congwen, Han Shaogong, Yu Hua, Can Xue, Su Tong, Wang Xiaobo) XX i XXI wieku, które reprezentują mnogość gatunków i nurtów – od realizmu, przez prozę psychologiczną, po surrealizm. Dzięki tej różnorodności form i treści, my, ludzie wywodzący się z całkowicie innego kręgu kulturowego, możemy nie tylko zobaczyć Chiny oczami wybitnych twórców, ale co ważniejsze – poczuć je.

Pragnę się jeszcze pochwalić, że miałem zaszczyt przetłumaczyć zawarte w zbiorze opowiadanie Su Tonga Era tatuaży 🙂

Ng Kim Chew – Deszcz

Tłumaczenie: Katarzyna Sarek

Deszcz to zbiór luźno ze sobą połączonych opowiadań autorstwa Ng Kim Chewa – pierwszego na rynku polskim przedstawiciela chińskiej diaspory zamieszkującej Malezję. Co ciekawe, to polski jest pierwszym językiem obcym, na jaki zbiór ten został przetłumaczony.

Deszcz przenosi nas do świata wspomnień tak magicznych, że równie dobrze mogłyby być snami. Efekt ten potęguje niecodzienny anturaż – gęsty, malezyjski las, pełen czyhających z każdej strony niebezpieczeństw. Dodatkową zaletą jest mnogość odniesień do tradycyjnych chińskich wierzeń i popularnej kultury ludowej.

Wang Xiaobo – Miłość w czasach rewolucji

Tłumaczenie: Katarzyna Sarek

Choć tytułowa rewolucja może kojarzyć się z Wielką Rewolucją Kulturalną, to głównym tematem powieści jest namiętność, która wywraca świat do góry nogami, w dużo większym stopniu niż największe przewroty społeczne czy polityczne. 

To przykład literatury niezwykle osobistej, której celem jest obrazowanie złożonych emocji oraz dotarcie do prawdziwej istoty rzeczy, nawet w jej najbardziej odartym ze złudzeń wymiarze. Dzięki temu twórczość Wang Xiaobo przyciągnęła rzesze miłośników, lecz trudności z jej jednoznacznym zaklasyfikowaniem, ściągnęły też na autora fale krytyki oraz sławę „czarnego konia” wśród chińskich pisarzy.

Miłość w czasach rewolucji jest opowieścią, która pozostawia czytelnika w pewnego rodzaju rozdarciu, realizując w ten sposób jedną z najważniejszych funkcji sztuki.

Shen Fu – O upływającym życiu, opowieść w sześciu rozdziałach

Tłumaczenie: Katarzyna Sarek

O upływającym życiuniczym wehikuł czasu przenosi nas do świata ostatniej dynastii, najdłuższego w dziejach ludzkości cesarstwa. Poznajemy go „od kuchni”, oczami pomniejszego urzędnika państwowego – przedstawiciela podstawowej jednostki budującej tę gigantyczną machinę biurokratyczną.

Autobiograficzna opowieść Shen Fu (1763-1825), uznawana obecnie za klasykę literatury chińskiej, koncentruje się jednak na tematyce ponadczasowej, jaką jest miłość. Poetyckie, pełne czułości opisy związku opartego na wzajemnym szacunku dalekie są od naszych wyobrażeń na temat XVIII-wiecznego chińskiego małżeństwa. 

Yan Lianke – Kroniki Eksplozji

Tłumaczenie: Joanna Krenz

Trzecia powieść Yana Lianke, jednego z najciekawszych i najbardziej kontrowersyjnych, współczesnych pisarzy chińskich. Kroniki fikcyjnego miasta Eksplozja opisują jego rozwój od maleńkiej wioski w górach północnych Chin, aż po gigantyczną metropolię. Wszystko za sprawą ambitnego młodzieńca, dla którego bogacenie się i pięcie po kolejnych szczeblach władzy jest celem wartym wszelkich poświęceń.

Krytyka polityki ChRL po „otwarciu się Chin na świat”, tak charakterystyczna dla nurtu literatury rozliczeniowej, ujęta jest tu w niezwykle barwny, pełen czarnego humoru, metaforyczny sposób. Wartka akcja powieści, nasączona jest elementami surrealistycznymi, który potęgują atmosferę wszechogarniającego szaleństwa, trawiącego mieszkańców Eksplozji.

Mo Yan – Kraina wódki

Tłumaczenie: Katarzyna Kulpa

Kraina wódki to kwintesencja stylu Mo Yana. Przedstawiona w niej historia, od początku do końca utkana jest z absurdu. W tym szaleństwie jest jednak metoda, a nawet bogactwo ukrytych znaczeń. Na przykładzie fikcyjnego państwa o nazwie Alkoholandia, autor dokonuje demaskacji panującego w Chińskiej Republice Ludowej ustroju,  w którym Członkowie partii żyją jak cesarze, spędzając dni na raczeniu się najwykwintniejszymi alkoholami i najbardziej wymyślnymi potrawami – nawet tymi, które podobno przyrządza się z małych chłopców.

Wszystko to osnute jest atmosferą wszechogarniającego spisku, który idealnie koresponduje z czarnym humorem i groteską, niezwykle umiejętnie wykorzystywanymi przez autora. Chociaż fantastyczny świat wykreowany przez laureata literackiej nagrody Nobla bardziej przypomina w smaku wymyślny drink niż gorzką wódkę, to jego działanie jest równie odurzające i może prowadzić do uzależnienia – przynajmniej od prozy Mo Yana. 

Węzły duszy: Chrestomatia współczesnych opowiadań chińskich, red. prof. Lidia Kasarełło

To idealna pozycja dla osób, które pragną zacząć przygodę z literaturą chińską, ale nie wiedzą na co się zdecydować. Niezwykle zróżnicowany zbiór dzieł najbardziej reprezentatywnych nurtów autorstwa najwybitniejszych autorów pozwoli zapoznać się z twórczością chińskich pisarzy i wybrać tę, która najbardziej przypadnie nam do gustu. Do tego obszerny wstęp i notki biograficzne twórców pióra profesor Lidii Kasarełło, autorytetu w dziedzinie literatury chińskiej, sprawiają, że poza czystą przyjemnością czytania, jest to także potężna kopalnia wiedzy.

Yu Hua – Żyć! 

Tłumaczenie:Katarzyna Sarek

Żyć! to jedna z najbardziej znanych powieści Yu Hua, zekranizowana w 1994 roku przez wybitnego reżysera Zhanga Yimou. Śledzimy w niej losy Xu Fugui’a – ostatniego spadkobiercy rodu i jego gruntowaną przemianę, która odzwierciedla wpływ wydarzeń historycznych (Wielki skok naprzód, Rewolucja Kulturalna) na życie zwykłych ludzi. Główny bohater stopniowo oswaja uczucie straty i żalu, przechodzi diametralną przemianę wewnętrzną.

Fenomenem twórczości Yu Hua jest zdolność podawania „ciężkich” treści w niezwykle przystępnej formie. Dzięki temu poznajemy historię jednego z najtragiczniejszych okresów w historii Chin, nie czując się przy tym straumatyzowani, lecz pełni podziwu dla jej ofiar, którzy wiedzą, że bez względu na przeciwności losu, najważniejsze to po prostu żyć.

Lu Guanzhong – The Romance of the Three Kingdoms

Romans Trzech królestw to jedna z najczęściej czytanych chińskich powieści, choć bardziej adekwatne byłoby tu chyba określenie epos. Swą strukturą, rozmachem, mnogością wątków i bohaterów przywodzi na myśl Iliadę Homera. Równie duży był jej wpływ na kulturę chińską – cytaty i nawiązania do Romansu… stały się inspiracją dla wielu przysłów i anegdot, stając się z czasem źródłem ludowej mądrości.

Wartka akcja powieści, jest doskonałym źródłem wiedzy historycznej – obejmuje okres ponad stu lat, od schyłku panowania dynastii Han (169 n.e.), przez podział cesarstwa na tytułowe trzy królestwa, aż do ponownego zjednoczenie Chin (280 n.e.).

Wu Ming-yi – Człowiek o fasetkowych oczach

Tłumaczenie: Katarzyna Sarek

Literatura tajwańska nie jest zbyt dostępna polskiemu czytelnikowi, a już szczególnie ta tłumaczona na język polski, dlatego gorąco polecam znakomitą powieść Człowiek o fasetkowych oczach autorstwa wielokrotnie nagradzanego Wu Ming-yi. O jej wyjątkowości świadczy również to, że nie skupia się na relacji Tajwan – Chiny Kontynentalne, czy Tajwan – okupacja japońska, lecz na tym co najbardziej stanowi o niezależności tego kraju, a mianowicie na jego etnicznej odrębności.

Niczym w filmach tzw. kina drogi, wyruszamy w podróż do świata tajwańskich aborygenów. Przemierzamy dziewicze góry, dajemy się porwać niszczycielskiej sile oceanu. Każda wielka podróż pozwala nam na spojrzenie na własne życie z dystansu, a w przypadku głównej bohaterki, na zakwestionowanie tego w co zawsze wierzyła. Gdybym z 10 wymienionych tu pozycji miał polecić jedną, która w największym stopniu pozwala na „oderwanie się” od rzeczywistości, czego szczególnie teraz potrzebujemy, to bez wątpienia poleciłbym właśnie Człowieka o fasetkowych oczach.

Łukasz Mrugała

Łukasz Mrugała

Sinolog specjalizujący się w zagadnieniach tradycyjnej kultury Chin, w szczególności takich jej dziedzin jak: wierzenia ludowe, starożytna filozofia, tradycyjna chińska medycyna i sztuki walki. Pasjonat chińskiej literatury pięknej oraz kinematografii. Początkujący tłumacz chińskiej literatury.

Zobacz inne wpisy:

2 komentarze

Add a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *